تکثیر با پیوند زدن

^{یکی دیگر از روش های تکثیر گیاهان روش پیوند زدن است. در این روش بخشی از یک گیاه جدا و روی یک گیاه بالغ دیگر قرار می دهند به طوری که با یکدیگر جوش خورده و پیوند برقرار می کنند. گیاه دوم نقش تکیه گاه را ایفا و به تغذیه و تکثیر گیاه اول کمک می کند.}

تکثیر با بذر

^{این روش به کمک دانه و بذر گیاه جدید تولید می شود. این روش تقریبا ساده است و به تجهیزات خاصی هم نیاز ندارد. گیاهانی که از این طریق تکثیر می شوند تفاوت هایی با والد خود دارند. البته تکثیر جنسی گاه با دخالت انسان در بذور نیز همراه است. به طور مثال غلاف دانه گیاهانی مانند قهوه برای جوانه زنی به زمان نیاز دارند و کشاورزان با اصلاح بذر این زمان را کاهش می دهند.}

^{برای کاشت بذر بایستی خاک تازه و دمایی متعادل را در نظر بگیرید. این کار در شرایط گلخانه ای راحت تر است. از جمله گیاهان مناسب برای تکثیر از طریق بذر می توان به نخل مرداب، گل داوودی، گل مرغ بهشتی و گل ژریرا اشاره نمود.}

تکثیر با کشت بافت

^{این روش زمان بر، هزینه بر و دانش محورترین شیوه تکثیر گیاهان به شمار می رود. در این روش از مهندسی ژنتیک کمک گرفته شده و گیاه در محیط آزمایشگاهی رویش پیدا می کند.}

تکثیر پاجوش یا پاگیاه

^{این روش بسیار ساده بوده و بیشتر برای گیاهان آپارتمانی استفاده می شود. در روش پاجوش بخشی از ریشه های سبز شده در کنار ساقه گیاه را جدا و سپس آن را دوباره می کارند تا به گیاه کامل و مجزایی تبدیل شود. قابل ذکر است در کنار ساقه اصلی برخی گیاهان تعدادی گیاه کوچکتر نیز رشد می کنند که اصطلاحا پاجوش یا پاگیاه نام دارند.}

^{این پاجوش همه مشخصات گیاه مادر را دارد و تنها تفاوتش اندازه کوچکتر نسبت به گیاه مادر است. البته باید دقت کنید که گیاه کوچک به اندازه کافی ریشه دار شده باشد وگرنه نمی تواند زنده بماند.به این ترتیب پاجوشی را انتخاب که چند ماه از عمرش گذشته باشد و بزرگ شده باشد.}

^{بعد به کمک یک چاقو استریل آن را از گیاه مادر جدا و به گلدانی جدید با خاک تازه انتقال دهید. از جمله گیاهانی که با این روش قابل تکثیر است می توان به تیلاندزیا، آلوئه ورا، آچوریا، هاوورتیا،پیله‌ قاشقی، تاج کمالی و گلدان نقره ای اشاره کرد.}

تکثیر با روش قلمه زدن

^{در این روش از انواع روش های تکثیر گیاهان بخشی از گیاه که قابل رشد است از گیاه مادر جدا و در بستری مستقل کاشته می شود تا گیاهی کامل حاصل شود. قلمه زدن بر حسب انواع گیاه با روش های مختلفی صورت می گیرد. در این روش بعد از انتخاب گیاه ساقه مناسبی از آن را با قیچی جدا و در یک هورمون ریشه زایی قرار می دهند تا سریعتر ریشه زده و بکارند.  در روزهای ابتدایی کشت نیز لازم است روی گیاه با پلاستیک پوشانده شود.}

^{در روش تکثیر گیاهان با قلمه زدن ساقه یا شاخه باید ساقه ای انتخاب شود که قوی و سالم باشد. عموما ساقه با اندازه ۱۰ تا ۱۵ سانتی متری کافی بوده و بهتر است برش را از زیر گره ساقه و محل اتصال برگ به ساقه انجام داد. در ضمن این برش را با یک قیچی تیز و تمیز انجام دهید تا ساقه آلوده نشود. بعد برگ های قسمت پایینی ساقه را جدا و دقت کنید که قلمه بریده شده را روی میز یا محل آلوده ای قرار ندهید، زیرا شدیدا مستعد جذب آلودگی است.}

^{قلمه زدن به روش های مختلفی انجام می شود. از جمله این روش ها عبارت است از:}

• ^{قلمه ساقه خشبی: این نوع قلمه عموما از درختانی که در پاییز به خواب می روند مانند انگور، انار، توت و… گرفته می شود. در این روش قلمه باید در فصل زمستان و در فصل استراحت گیاه تهیه شود و از چوب چند ساله درخت که سخت شده صورت بگیرد.}
• ^{قلمه ساقه یا چوب نیمه خشبی: این روش معمولا برای درختان همیشه سبز یا برخی مرکبات انجام می شود. بهتر است این نوع قلمه در انتهای بهار یا اوایل تابستان گرفته شود. در این روش از شاخه هایی استفاده که هنوز کاملا سخت و چوبی نشده اند.}

• ^{قلمه از ساقه یا چوب نرم: این روش عموما برای گیاهانی مناسب می باشد که در حال رشد هستند و هنوز شاخه های آن‌ها نرم و تازه است. گیاهانی مانند افرا یا ماگنولیا با این روش تکثیر می شوند. بهترین زمان برای جدا سازی قلمه ها به این روش در بهار و زمانی است که شاخه های جدید و در حال رشد شروع به رویش کرده اند.}
• ^{قلمه علفی: این روش دقیقا روشی برای تکثیر گیاهان داخل خانه و آپارتمانی می باشد. تقریبا تکثیر تمام گیاهان آپارتمانی که به روش قلمه ساقه انجام می شود از روش قلمه علفی است. در این روش از ساقه های تازه و گوشتی گیاه قلمه گرفته شده به طوری که برگ‌هایی روی آن باقی بماند.}

^{در صورتی که قلمه را از گیاهان خانواده کاکتوس یا ساکولنت انتخاب کرده اید باید صبر کنید این قلمه حدود چند ساعت یا یک روز در بیرون از خاک استراحت تا قسمت بریده شده پینه بسته بعد خشک شود. در این صورت قلمه و تکثیر موفقیت آمیز می شود. در ضمن تایمی که قلمه بتواند ریشه بزند به نوع گیاه بستگی دارد.}

^{اگر قلمه ها در خاک قرار دارند با کنار زدن آرام خاک می توان وضعیت ریشه ها را بررسی کرد. اگر ریشه حدود سه سانتی متر شده بود بهتر است گیاه را به گلدان جدید انتقال داد. سخترین بخش کار انتقال گیاه از محیط شدیدا مرطوب که مناسب ریشه بوده به محیط خشک تر است.}

^{به این ترتیب بهتر است در هفته های اول بعد از انتقال گیاه آن را مرتب بررسی و از یک کود محلول در آب برای تغذیه گیاه استفاده کنید. بعد ماهی یک بار کوددهی صورت گیرد. پس از این که گیاه رشد مناسبی پیدا کرد در بهار و تابستان هفته ای دو مرتبه و در پاییز ماهی یک مرتبه کوددهی انجام شود.}

^{از جمله گیاهان مناسب برای تکثیر به روش قلمه ساقه می توان به گیاه بگونیا، درخت ساقه ذرتی، یوکا، پتوس، سلمک، پیرگیاه، درخت اژدها و … اشاره نمود. برخی گیاهان را می توان از طریق قلمه برگ تکثیر کرد. از جمله بنفشه افریقایی، کاکتوس تعطیلات، سنسوریا، گیاه یشم،زامیفولیا و … .}

^{در این روش با توجه به نوع گیاه برگ آن را با قیچی استریل جدا و صبر کنید چند ساعت و حدودا یک روز استراحت کند تا محل بریده شده خشک و پینه ببندد. بعضی گیاهان مانند سنسوریا برگ های بزرگی دارند و می توان آن را به بخش های کوچک تقسیم و از همه به عنوان قلمه استفاده کرد.}

^{بعد از آماده شدن برگ ها سمت بریده شده و پینه بسته را به صورت ایستاده در خاک یا آب قرار دهید. دقت کنید بیشتر قسمت های برگ بیرون از سطح آب یا خاک باشد تا پوسیده نشود و بتواند فتوسنتز مورد نیاز خود را انجام دهد. همین که چند سانتی متر از برگ داخل آب یا خاک است و تکیه گاه لازم را داشته تا سقوط نکند کافی می باشد.}

خوابانیدن ساقه

^{از انواع روش های غیر جنسی تکثیر گیاهان روش خوابانیدن ساقه می باشد که در آن یک ساقه بدون این که از گیاه مادر جدا شود ریشه دار شده بعد اتصال آن را از گیاه مادر قطع می کنند. تغذیه ساقه تا موقع ریشه دار شدن توسط گیاه مادر صورت می گیرد. در برخی گیاهان این اتفاق به صورت طبیعی روی می دهد ولی می توان با روش هایی این فرایند را سرعت بخشید.}

^{به طوری که با زخم کردن یک طرف ساقه یا کاملا خمیده کردن آن تکثیر انجام می شود. دقت کنید ریشه هایی که به روش خوابانیدن برای تکثیر گیاه تولید می شوند ضعیف و کوچک هستند و به مراقبت نیاز دارند. برای مراقبت از این ریشه ها بهتر است گیاه تازه جدا شده را با پلاستیک شفاف بسته بندی تا رطوبت بالایی برای آن فراهم شود و ریشه ها رشد بیشتری یافته و قدرت تامین غذای گیاه را به دست بیاورند. پس از گذشت مدتی که ریشه ها به اندازه کافی رشد کردند آن ها را به خاک انتقال دهید.}

تقسیم گیاه

^{تقسیم گیاه ساده ترین انواع روش تکثیر گیاهان به شمار می رود. در این روش ریشه یک گیاه چند ساله را به بخش های مختلفی تقسیم کرده بعد اقدام به کاشت مجدد هر یک از بخش ها می نمایند تا گیاه جدیدی رشد نماید. به عبارتی در این روش کافی است گیاه را از گلدان خارج کرده و به آرامی ریشه آن را به چند بخش تقسیم کنید.}

^{دقت کنید هر بخش از گیاه باید توپ ریشه خود را داشته باشد وگرنه نمی تواند مواد مغذی را جذب و خشک می شود. از گیاهان مناسب برای این روش می توان به برگ عبایی، کوکب، زنبق سرخس برگ شمشیری، شبدر بنفش، گل کوزه ای، زبان مادر شوهر، گل گندمی، گیاه کالاتیا، گل چمچمه ای و گل گندمی اشاره کرد.}

جداسازی پیازچه

^{جداسازی از  انواع روش های تکثیر غیر جنسی گیاهان به شمار می رود و در این روش از پیاز یا کورم استفاده می شود. در گیاهانی مانند لاله و سوسن تکثیر از این طریق صورت می گیرد. برای این کار انشعابات تازه و جدید پیاز گیاه را جدا و در بستر جداگانه ای می کارند. روی پیاز برخی از گیاهان نیز پیازچه هایی می روید که می توان آن ها را جدا و در بستری جداگانه کاشت.}

قوانین تکثیر گیاهان

^{در راستای تکثیر گیاهان دقت به قوانین و اصول زیر حائز اهمیت می باشد.}

• ^{قلمه ها و گیاهان جوان به مراقبت بیشتری نسبت به گیاهان بالغ نیاز دارند.}
• ^{خشک شدن بیش از حد خاک سبب می شود گیاه جوان به راحتی از بین برود.}
• ^{در صورتی که ریشه دهی گیاه در خاک است از خاک مناسب استفاده و اگر در آب ریشه دهی انجام می شود از آب فاقد کلر و املاح معدنی استفاده شود.}
• ^{به کار گیری هورمون های رشد برای ریشه دهی و تکثیر گیاهان شانس موفقیت این کار را افزایش می دهد ولی ضروری نیست.}
• ^{در طول فرایند تکثیر همه ابزار مورد استفاده مانند قیچی، چاقو، گلدان و … بایستی تمیز و استریل گردند.}

^{از دیگر نمونه های آبیاری می توان آبیاری بارانی را نام برد که موجب تولید مداوم میزان زیادی رواناب می گردد.}

^{اگر شما نیز جزو دسته افرادی هستید که مجموعه بازی های تمدن (Civilization) را انجام دیده اید و یا به ایجاد و توسعه تمدن علاقمندید، به سرعت متوجه تأثیر آبیاری قطره ای و پیدایش زودهنگام آن در پیشرفت گونه های جانوران می شوید.}

^{این نوع آبیاری در ایجاد کشاورزی بهره ور نقش بسزایی داشته است و به دنبال آن مسبب فراهم سازی هرچه بیشتر منابع غذایی پایدار گردیده است.}

 ^{این روش، از نظر تأثیری که بر گیاهان دارد، نسخه اصلاح شده ای از روش های سنتی به حساب می آید.}

^{در این مقاله مفهوم آبیاری قطره ای توضیح داده می شود و اجزای تشکیل دهنده یک سیستم معمول تشریح خواهد شد.}

آبیاری قطره ای چیست

^{آبیاری قطره ای به عنوان کارآمد ترین روش برای آبیاری گیاهان شهرت دارد؛ به طوری که مجموعه ای از آبپاش ها بازدهی حدود ۷۵ الی ۸۵٪ دارند و این در حالی است که آبیاری قطره ای بالغ بر ۹۰٪ بازدهی دارد.}

^{با گذشت زمان، این اختلاف در بازدهی سبب افزایش چشمگیری در محصولات و در نتیجه سودآوری خواهد شد.}

^{در مناطقی مانند کشور ما که با بحران کم آبی رو به روست، آبیاری قطره ای توسط کشاورزان به سایر روش ها ترجیح داده شده و استفاده می شود.}

^{این نوع آبیاری به نسبت سایر روش ها نسبتاً کم خرج تر است، راحت تر نصب می شود، طراحی ساده تری دارد و به دلیل رطوبت اندکی که بر سطح کشتزارها ایجاد می کند، سلامت گیاهان را افزایش می دهد.}

^{از این نوع از آبیاری گاهاً به عنوان آبیاری چکه ای نیز یاد می شود؛ چراکه در آن آب به طور مستقیم اما به آرامی وارد خاک می شود.}

^{بازدهی بالای این روش توسط دو عامل اصلی پدید می آید.}

^{عامل نخست استفاده بهینه گیاه از آب است.}

^{چراکه آب به جای جاری شدن بر سطح خاک و یا تبخیر شدن، به آرامی جذب خاک و سپس ریشه می شود. عامل دوم نیز تأمین آب برای بخش های نیازمند است.}

 ^{به زبان دیگر، در این روش، آب تنها برای بخش های خشک زمین فراهم می شود و بخش های مرطوب و بی نیاز مجدداً آبیاری نخواهند شد.}

^{همانطور که پیشتر به آن اشاره شد، اکثرسیستم های آبیاری قطره ای دارای طرّاحی های بسیار ساده ای هستند که احتمال اشتباه و خطا در نصب را به حداقل می رسانند.}

آبیاری قطره ای چگونه کار می کند

^{در آبیاری قطره ای، قطره چکان هایی کوچک نزدیک به ریشه های گیاهان تعبیه می شوند . این روش در مقایسه با سایر روش های آبیاری کشاورز را قادر می سازد تا نظارت و کنترل بیشتری بر کل سیستم آبیاری داشته باشد  و بازده را بالاتر ببرد.}

^{قطره چکان ها آب را به آرامی و با ثبات پخش می کنند. آن ها در ردیف های مختلف در زمین تعبیه شده اند و توسط لوله های پلاستیکی مستقیماً به منبع آب متصل هستند . طریقه دیگری که می توان این دستگاه ها را سازمان دهی کرد، تعبیه آنها روی لوله آبیاری است . در این سازمان بندی، امیتر ها (قطره چکان ها) به جای چیده شدن در ردیف های مختلف، در ناودان لوله تعبیه می گردند.}                  

^{شایع ترین بیماری های ریشه درختان}

نماتد ها

^{نماتدها در واقع جانوران بسیار کوچک کرمی شکل هستند که می‌توانند از جهات گوناگون روی ریشه درختان ایجاد خسارت بکنند.  نماتدها به طور کلی از دو طریق به درختان خسارت می زنند یکی ایجاد زخم های کوچک بر روی ریشه که در واقع محل ورود سایر پاتوژن ها مانند قارچ ها می باشد و دسته‌ای دیگر که به صورت اختصاصی از ریشه تغذیه کرده و ضمن تخریب بافت آن باعث ایجاد اندام های غده مانند بر روی آنها می شوند.}

^{نماتدهایی تحت عنوان نماد مولد گره ریشه، می توانند به داخل ریشه ها نفوذ کرده و با ترشح هورمون هایی شبیه به هورمون های گیاهی باعث بزرگ شدن سلول های گیاه در آن ناحیه و ایجاد غده بر روی ریشه شوند. این غده ها باعث اختلال در کارکرد طبیعی آوندها شده همچنین راندمان جذب ریشه را کاهش می‌دهند.}

^{مبارزه با نماتد ها در باغات بسیار دشوار بوده و در نتیجه رعایت اصول قرنطینه و جلوگیری از ورود این دسته از جانوران به باغات از اهمیت بیشتری برخوردار است. به خصوص توجه به استفاده از کودهای دامی پوسیده شده و استفاده از نهال های کاملاً سالم کمک می کند تا این دسته از بیماری ها وارد باغ شما نشود. مبارزه شیمیایی با نماتدها بسیار دشوار بوده و تنها دسته کوچکی از سموم مانند آبامکتین و فلوپیرام بر روی آنها موثر است. روش های زراعی مانند آفتاب دهی و یا شخم های عمیق کمک می کند تا جمعیت نماتدها در خاک کاهش یابد اما در حقیقت از بین بردن کلی  آنها از باغ با استفاده از این روش ها امکان پذیر نیست.}

پوسیدگی آرمیلاریایی و یا قارچ عسلی

^{این بیماری نیز همانند پوسیدگی سفید ریشه یکی از بیمارگرهای مهم بر روی ریشه درختان محسوب می شود. Armillaria mellea نام علمی این قارچ است و می توان گفت که در تمامی مناطق ایران دیده شده است. این قارچ می‌تواند اندام های سطحی و عمقی ریشه را آلوده کرده و در زیر پوست ریشه اندام هایی به شکل بادبزن که ناشی از رشد ریسه های این قارچ است را ایجاد کند.}

^{ویژگی خاص این قارچ آن است که در اواخر دوران آلودگی خود یعنی هنگامی که بخش اعظم  ریشه ها را درگیر کرده است، اندام های جنسی خود را ظاهر می کند. اندام های جنسی این قارچ به شکل قارچ های کلاهک دار و شبیه به قارچ های وحشی است که در جنگل رویش پیدا می کند. این اندام قارچ به رنگ زرد یا عسلی بوده و با تراکم بسیار بالا به  صورت حلقوی و یا لکه‌ه ای در ناحیه سایه انداز درخت و یا در ناحیه طوقه از خاک بیرون می آید. (شایع ترین بیماری های ریشه درختان)}

^{مشاهده اندام جنسی قارچ بر روی خاک معمولاً نشانگر این موضوع است که آلودگی به آن میزان پیشرفته شده است که دیگر مبارزه با آن فایده‌ای ندارد اما می تواند هم چنین زنگ خطری باشد تا از بروز آلودگی بر سایر درختان جلوگیری به عمل آورد. این بیماری بیشترعلاقه دارد تا به درختان ضعیف از نظر تغذیه ای حمله کند و به خصوص درختانی که کمبود فسفر و پتاسیم را تجربه می‌ کنند، بیشتر به این بیماری دچار می شود.}

^{برای مبارزه با این قارچ استفاده از سموم قارچ کشی نظیر کاربندازیم، تیوفانات متیل، اکسی کلرور مس و فوزتیل آلومینیوم پیشنهاد می گردد. مهمترین راه انتقال این بیماری استفاده از ادوات آلوده و یا کودهای دامی نپوسیده است. همچنین در باغات احداث شده جدید ،با نهال های آلوده، این بیماری بیشتر دیده می شود. همانند پوسیدگی سفید ریشه، آبیاری غرقابی سبب افزایش احتمال آلودگی باغ خواهد شد.}

پوسیدگی سفید ریشه

^{Rosellinia necatrix نام علمی این قارچ بوده که دارای سرعت رشد بسیار بالایی است.  قارچ عامل پوسیدگی ریشه در بسیاری از درختان میوه در ایران به شمار می‌آید و به خصوص در مناطق معتدله خسارت بیشتری به درختان وارد می‌کند. این قارچ طیف میزبانی وسیع دارد و می‌تواند روی درختان مختلف من جمله گردو، هسته داران و دانه داران دیده شود. (شایع ترین بیماری های ریشه درختان)}

^{سرعت تکثیر این قارچ بسیار بالا بوده و به سرعت ریشه ها  را درگیر می‌کند. پوسیدگی سفید ریشه آلودگی خود را از محل زخم های ناشی از عملیات زراعی و باغی و یا محل تغذیه حشرات مختلف شروع می کند و پس از گسترش یک لایه نازک سفید رنگ بر روی سطح ریشه و طوقه ایجاد می نماید. با بلند کردن پوست سطحی ریشه ، ریسه یا میسلیوم این قارچ که شبیه یک لایه سفید رنگ نازک است نمایان می شود.  با این که این بیمار گر ریشه های چوبی شده را بیشتر می پسندد اما می‌تواند به ریشه های تازه تشکیل شده نیز حمله ور شود.}

^{بر اثر حمله این بیمارگر آنزیم ها و مواد سمی مختلفی از ریسه های این قارچ ترشح شده که سبب پوسیده شدن و نرم شدن بافت چوبی ریشه می شود. این بیماری در آبیاری های غرقابی با شدت بیشتری دیده شده که نشان از نامناسب بودن این روش آبیاری در مبارزه با این بیماری دارد. چنانچه بیماری بسیار گسترده شود، قارچ عامل بیماری می‌تواند فاز جنسی زندگی خود را شروع کرده و تولید اندام های کروی شکل سیاه رنگ کوچک بر روی ناحیه طوقه و ریشه کند.}

^{این کره های کوچک اندازه ای به قطر ۲ تا ۴ میلیمتر داشته و دارای یک سوراخ یا اندام پستانکی شکل بر روی خود هستند که در واقع این اندام ها حاوی مقدار زیادی از اسپورهای این قارچ می باشد. معمولاً تکثیر این قارچ به شکل میسلیوم بوده و زمستان گذرانی آن نیز به شکل ریسه در بقایای گیاهی است.درختانی که آلوده به این قارچ هستند، ضعف و زوال عمومی از خود نشان داده و دچار برگ ریزی شدید می باشد، درختان آلوده میوه مناسبی نداده و یا دچار میوه ریزی هستند.  به خصوص در فصل گرما، درختان آلوده علائم تشنگی و پژمردگی از خود نشان می‌دهند. (شایع ترین بیماری های ریشه درختان)}

^{از آنجایی که این بیماری در خاک های سنگین تر و با آبیاری غرقابی بیشتر دیده می شود، پیشنهاد می‌شود تا در باغات آلوده از آبیاری های سبک تر و یا  قطره ای استفاده شود. همچنین دور کردن مسیر آب از تنه درخت بسیار کمک می کند تا این بیماری کاهش یابد. شخم و یا یخ آب زمستانه نیز در کاهش جمعیت بیمارگر بسیار موثر هستند. با این که روش های بیولوژیک مختلفی برای کنترل این بیمار گردر خاک ارائه شده که از جمله آنها می‌توان به ویروس های آلوده کننده قارچ ها اشاره کرد، اما متاسفانه این دسته از تکنولوژی ها به ندرت در باغات ایران به کار برده می شوند و همچنان از سموم قارچ کشی نظیر تیوفانات متیل و کاربندازیم برای کنترل بیماری استفاده می گردد.}

پوسیدگی های فایتوفتورایی

^{این دسته از بیمارگر ها علاقه بسیار زیادی به آبیاری های غرقابی دارند و در واقع می توان گفت اکثر درختانی که آبیاری سنگین و خاک قلیایی دارند می توانند به این بیماری دچار شوند. پوسیدگی‌های فایتوفتورایی غالباً به ناحیه طوقه درختان حمله کرده اما می‌توانند در سطوح بالایی ریشه ها یعنی بر روی ریشه هایی که زیر ناحیه طوقه قرار گرفته اند نیز ایجاد بیماری کنند.}

^{بر اثر حمله این بیمارگر ناحیه ریشه و طوقه دچار زخم های بزرگ شده که ممکن است از آن‌ها شیره گیاه به شکل صمغ خارج شود و این یکی از علائم آلودگی های فایتوفتورا است.  سمومی نظیر متالاکسیل، مانکوزب و فوزتیل آلومینیوم برای کاهش میزان این بیمار گر توصیه شده است اما شاید اساسی ترین راه دور کردن آب آبیاری از تنه درختان باشد. (شایع ترین بیماری های ریشه درختان)}

^{5. پوسیدگی های آوندی}

^{جدای از بیماری هایی که قبلاً ذکر شد، برخی از بیمارگر ها می توانند به صورت اختصاصی بر روی آوند های ریشه فعالیت داشته باشند. این دسته از قارچ ها با ایجاد مواد سمی تحت عنوان توکسین و یا ترشح آنزیم های مختلف باعث از بین رفتن ساختار آوندها شده و یا با استفاده از تکثیر فراوان خود باعث مسدود شدن این آوندها می‌شوند و جریان طبیعی املاح و مواد غذایی در داخل آوند را مختل می کنند.}

^{گونه های مختلفی از جنس های فوزاریوم و ورتیسیلیوم وجود دارد که می‌توانند روی ریشه درختان ایجاد بیماری بکنند. در واقع این دسته از قارچ ها ممکن است نمود خارجی بر روی ریشه نداشته و کاملاً به شکل داخلی عمل کنند. بنابراین حتی با باز کردن خاک و مشاهده سطحی ریشه ها نمی توان به وجود آلودگی در آنها پی برد.اما این دسته از قارچ ها از آنجایی که مستقیماً آوندها را درگیر می‌کنند باعث ایجاد ضعف عمومی درخت و یا ایجاد پژمردگی تابستانه می‌شوند .تهیه مقطع عرضی از ریشه ها به خصوص در ریشه های بالایی و چوبی شده به تشخیص این بیمار گرها کمک می کند. در اثر حمله این قارچ ها مقطع عرضی ریشه با فاصله چند سانتی از پوست ریشه به رنگ زرد تا قهوه ای مشاهده می شود و این یکی از علائم آلودگی ریشه درخت به این قارچ ها است.}

^{تقریباً تمامی قارچ کش های سیستمیک نظیر تیوفانات متیل و فوزتیل آلومینیوم می توانند روی این دسته از قارچ ها موثر واقع شوند. ترکیب فسفیت پتاسیم نیز یک راهکار مناسب برای کاهش علائم ناشی از بیماری های اینچنینی است.(شایع ترین بیماری های ریشه درختان)}

^{6. پوسیدگی رایزوکتونیایی:}

^{این  پوسیدگی توسط گونه‌های مختلف قارچ رایزوکتونیا ایجاد می‌شود. این بیماری بیشتر مخصوص نهال های جوان و یا پایه هایی است که از بذر رشد کرده اند. در واقع با افزایش سن درخت احتمال درگیر شدن آن با این بیماری نیز اندک می شود. این بیماری بیشتر در نواحی بالایی ریشه و نزدیک به طوقه ایجاد آلودگی کرده و سبب آبکی شدن ریشه ها و پوسیده شدن آنها می شود.}

^{معمولاً تشخیص پوسیدگی های رایزوکتونیایی با کشت قارچ انجام می شود و تشخیص آن با چشم غیرمسلح بسیار دشوار است. این قارچ ممکن است باعث افتادن نهال ها به زمین بعد از وزش باد شود. قدرت پراکنش این قارچ با آب بسیار بالا بوده و بنابراین در آبیاری های غرقابی که تنه درختان با آب در تماس است بیشتر دیده می شود.  برای جلوگیری از بروز این بیماری بهتر است تا روش های آبیاری به خصوص در نهالستان ها اصلاح شده و همچنین تقویت نهال ها با کودهای خشبی کننده بافت سلول مانند سیلیسیوم و کلسیم انجام شود.}

عدم رعایت بهداشت در باغات

^{رعایت بهداشت در باغ یکی از مهمترین و اصولی تران قواعد باغداری میباشد. یکی از مواردی که در باغات بسیار شایع است عدم جمع آوری شاخه های هرس شده در باغ است. این امر موجب گسترش آفات و بیماری ها در باغ شده و آن ها را افزایش میدهد. از عوامل مهم دیگر در بهداشت باغات میتوان به جمع آوری برگ درختان پس از ریزش در پاییز،مبارزه مناسب با علف هرز و… میباشد.}

استفاده از کود های دامی نپوسیده

^{تمامی کود های دامی از جمله گاوی و گوسفندی اگر به درستی پوسیده نشده باشند ضررشان چند برابر نفع آن است. زیرا موجب به وجود آمدن انواع و اقسام آفات و بیماری های قارچی و تولد انواع علف های هرز در باغ میشود. اگر قصد استفاده از کود دامی را دارید حتما حتما از کود پوسیده شده باید استفاده کنید.}

عدم توجه به تعادل عناصر کودی و ریزمغذی ها

^{متاسفانه کود های ریزمغذی و کم مصرف معمولا در سبد کودی کشاورزان قرار نمیگیرند. درسته که کود های ریزمغذی در دسته کود های کم مصرف قرار دارند اما نبودشان مشکلات زیادی برای درختان به وجود میاورد و حتما باید در سبد کودی کشاورز و باغدار باشد.}

کاشت ارقام مختلف درختان در یک باغ

^{تمامی نیاز های آبی کودی و سمپاشی درختان مختلف با هم متقاوست است. ما هیچوقت نمیتوانیم از انواع درختان میوه در یک باغ استفاده کنیم زیرا نوع آفت،زمان آبیاری،زمان گلدهی و… همه درختان با هم مختلف است. یکی از بزرگترین علت هایی که آفات در اکثر باغات فراوان است تنوع درختان مختلف در باغ میباشد.}

^{آشنایی با تاریخچه باغداری در کشور}

^{قدمت باغداری و باغبانی میوه در ایران به چندین هزار سال پیش بازمی‌گردد. ایران حتی پیش از ورود آریایی‌ها به این سرزمین نیز از درختان میوه گوناگونی بهره‌مند بوده است. با ورود آریایی‌ها به ایران و پی بردن به این نکته که ایران از لحاظ جغرافیایی تنوع فصلی و شرایط اقلیمی متفاوتی دارد، باغبانی درختان میوه در مدت کوتاهی به اوج خود رسید. وجود باغ‌های تاریخی فراوان در سراسر کشور گواهی بر این امر مهم است. برخی از این باغ‌ها قدمتی چند سد ساله داشته و همچنان از قطب‌های مهم پرورش درختان میوه و باغداری کشور تلقی می‌شوند.}

محصولات باغی در ایران

^{بر اساس آمار، در سراسر ایران حدود ۱.۹ میلیون هکتار باغ و قلمستان در حال تولید میوه و محصولات باغی هستند، از این میزان ۴۷ هزار هکتار باغ میوه در تهران وجود دارد.. حدود ۷۶ درصد این محصولات شامل میوه‌هایی چون سیب، پرتقال، نارنگی، هلو، انگور، خرما و شفتالو هستند. تنها در سال ۹۸ حدود ۱۳ میلیون تن محصولات باغی در سراسر ایران تولید شد که این میزان نسبت به سال گذشته رشدی ۱۱ درصدی داشته. انجیر، انار و گردو از جمله دیگر محصولات باغی هستند که سطح زیر کشت فراوانی را هرساله به خود اختصاص می‌دهند. لازم به ذکر است که انواع کاشت در باغداری میوه نیز بسته به منطقه متفاوت است و عموما به سه صورت کاشت ساده یا همان تک محصولی، کاشت مخلوط یا چند محصولی و کاشت پراکنده انجام می‌شود.}

باغداری و تولید میوه‌های گرمسیری

^{درﺧﺘﺎن ﻣﻴﻮه ﮔﺮﻣﺴﻴﺮی ﺷﺎﻣﻞ ﻃﻴﻒ وﺳﻴﻌﻲ از درﺧﺘﺎن با کاربری‌های گوناگونی هستند که رشد و میوه‌دهی بهتری در مناطقی با اقلیم گرم و خشک دارند. از آنجایی که قسمت‌های جنوبی کشورمان چنین آب و هوایی دارند، برای پرورش چنین درختانی بهترین گزینه محسوب می‌شوند. کاشت برخی از محصولات گرمسیری همچون انبه، موز، چیکو، گولوا و پاپایا در مناطق جنوبی کشور چون جنوب کرمان و سیستان و بلوچستان سابقه‌ای سیصد ساله دارد. با این حال، ایران توانسته تا با تولید ﻣﻮز، اﻧﺒﻪ، ﻛﻨﺎر، ﭼﻴﻜﻮ، ﺗﻤﺮﻫﻨﺪی، ﻧﺎرﮔﻴﻞ، ﮔﻮاوا، ﭘﺎﭘﺎﻳﺎ، ﻓﺎﻟﺴﺎ، ﺳﻴﺘﺎﭘﻞ و ﺑﻴﺪام در ﻓﻀﺎی ﺑﺎز و آﻧﺎﻧﺎس، آووﻛﺎدو، ﻓﻴﺴﺎﻟﻴﺲ و ﭘﺸﻦ ﻓﺮوت در باغ‌های کنترل شده تنوع و تعدد میوه‌های گرمسیری را افزایش داده و به سمت و سوی خودکفایی در تولید این نوع از میوه‌ها قدم بردارد.}

موانع تولید میوه

^{تولید میوه در بسیاری از مناطق کشور چون مناطق جنوبی همواره با تهدید‌هایی روبه‌رو بوده است. کاهش سطح سفره‌های زیرزمینی و محدودیت منابع آبی، خشک‌سالی‌های احتمالی و شوری خاک از جمله این تهدیدات هستند که می‌توانند بر روی تولیدات باغی کشور تاثیرات منفی گسترده‌ای بگذارند. همچنین با تواناسازی روستائیان و پیوند کشاورزی مدرن و صنعتی در مقیاس بزرگ و تجربه بومی کشاورزان می‌توان میزان تولید و بهره‌وری محصولات باغی را تا چندین برابر افزایش داد.}

صادرات میوه و محصولات باغی

^{آب و هوای تمامی مناطق دنیا برای کاشت و پرورش درختان میوه مناسب نیست، همین امر بسیاری از کشور‌های دنیا را از این موهبت طبیعی بی‌بهره کرده است، در حال حاضر نزدیک به ۳۵ کشور در سراسر دنیا وجود دارند که توانایی پرورش و تولید درخت‌های میوه را نداشته و برای تامین نیاز‌های خود به کشور‌های صادرکننده وابسته هستند، به طوریکه انتظار می‌رود تا سال ۲۰۵۰ بیش از نیمی از کشور‌های جهان به کشور‌های صادرکننده محصولات باغی نیازمند باشند. از سوی دیگر، ایران با اقلیم چهار فصل و خاک حاصلخیز خود توانایی بالایی برای پرورش و تولید طیف وسیعی از محصولات باغی دارد و همین امر می‌تواند کشورمان را به یکی از صادرکننده‌های برتر این زمینه در مقیاسی جهانی بدل کند.}

خاک شنی

^{خاک شنی سبک، گرم و خشک است و کمی اسیدی بوده و حاوی مواد مغذی کمی است.از آنجا که بطور کلی وزن خاک رس بیشتر از وزن شن است و خاک های شنی از نسبت زیاد شن و نسبت پایین خاک رس برخوردارند، اغلب به عنوان خاک سبک شناخته می شوند.این خاک ها از ویژگی زهکشی سریع آب بهره مند بوده و کار با آنها آسان است.در بهار این خاک ها زودتر از خاک های رس گرم می شوند، اما در تابستان خشک شده و این مشکل را دارند که همان مواد مغذی اندک آنها نیز با باران شسته می شوند.}

^{افزودن مواد ارگانیک همراه با بهبود مواد مغذی و بالارفتن ظرفیت نگهداری آب در خاک، باعث افزایش مواد غذایی در خاک برای گیاهان می شود.}

خاک رس

^{خاک رس، یکی از انواع خاک سنگین است که دارای مواد مغذی زیادی است. خاک رس، در زمستان مرطوب و سرد و در تابستان خشک می شود.}

^{بیش از 25 درصد این خاک ها از رس تشکیل شده و به دلیل وجود فضاهای بین ذرات رس، این نوع خاک قادر است مقدار زیادی آب را در خود نگه دارد.}

^{از آنجا که این خاک ها به آرامی زهکشی می شوند و در تابستان گرم می شوند و در عین حال خشک شده و ترک می خورند، بنابراین باغبانان را دچار معضلاتی کرده و به چالش می کشانند.}

خاک سیلت

^{خاک سیلت یکی از انواع خاک سبک، مرطوب و نگهدارنده با درجه باروری بالا است.}

^{خاک های سیلت، از ذراتی با سایز متوسط برخوردارند و به خوبی زهکشی شده و رطوبت را به نحوی مطلوب نگه می دارند.}

^{از آنجا که ذرات این خاک مناسب هستند، می توانند به راحتی متراکم شوند و البته مستعد شسته شدن با باران هستند.}

^{اما با افزودن مواد ارگانیک، ذرات سیلت قادرند به توده های پایدارتری بدل شوند.}

خاک ذغال سنگ نارس

^{این نوع از انواع خاک ، حاوی مواد ارگانیک زیادی است و مقدار بالایی از رطوبت را در خود نگه می کند.}

^{این نوع خاک به ندرت در باغ یافت می شود و غالبا باید از جایی دیگر به باغ آورده شده و با خاک باغ ترکیب شود تا یک خاک بهینه برای کاشت و پرورش گیاهان فراهم شود.}

خاک گچ

^{خاک گچ به دلیل وجود کربنات کلسیم یا آهک، می تواند سبک یا سنگین باشد اما همیشه بسیار قلیایی است.از آنجا که این خاک ها قلیایی هستند، نمی توان گیاهان اریکاسئوس را در آنها پرورش داد زیرا این گیاهان به خاک اسیدی احتیاج دارند.}

^{در ضمن اگر نشانه هایی از توده های سفید در خاک گچی مشاهده شود، نمی توان آن را اسیدی کرد و باغداران ناچارند از آن فقط برای گیاهانی استفاده کنند که خاک قلیایی نیاز دارند.}

خاک لوم

^{خاک لوم، یکی از انواع خاک است که مخلوطی از خاک شنی و سیلت را تشکیل می دهد و برای جلوگیری از اثرات منفی هر کدام از این خاک ها، ترکیب صورت می گیرد . این خاکها حاصلخیز هستند، کار با آنها آسان بوده و زهکشی مناسبی فراهم می کنند. بسته به ترکیب غالب، می توانند به صورت شنی یا لوم ارائه شوند . البته ذرات در این نوع خاک متعادل هستند و بهترین گزینه برای باغبانان قلمداد می شوند، اما همچنان نیاز به افزوده شدن مواد ارگانیک اضافی وجود دارد.}

^{پوسیدگی ریشه درختان به عنوان یکی از عوامل مهم و موثر در کاهش طول عمر، ثمردهی و سلامت درخت، مورد توجه باغداران و فعالان محیط زیست قرار دارد. فرایند ایجاد پوسیدگی در ریشه ی درختان به صورت تدریجی بروز پیدا می کند. این پروسه باعث کاهش توانایی درخت برای جذب انواع مواد غذایی می شود. با عدم دریافت مواد مغذی لازم، مقاومت درختان در برابر عوامل آسیب رسان محیطی کاهش پیدا می کند. همچنین یک درخت دارای ریشه ی پوسیده، بسیار ضعیف تر بوده و احتمال بالاتری برای ابتلا به بیماری های مختلف قارچی را دارد. این درختان در برابر حمله ی موریانه، بیماری ها و انواع آفت ها، بسیار آسیب پذیر هستند.}

^{بررسی علل پوسیدگی ریشه درختان و شناسایی عوامل دخیل در این فرایند می تواند از بروز بسیاری از آسیب های بعدی پیشگیری به عمل آورد. با بررسی و شناسایی عوامل پیش برنده ی پوسیدگی ریشه ی درختان و پیشگیری از آنها، می توان درخت مورد نظر را از نابودی نجات داد. البته بخشی از فرایند پوسیدگی ریشه درختان به دنبال افزایش سن آنها رخ می دهد؛ این بخش در واقع اجتناب ناپذیر است. ولی ایجاد پوسیدگی زودهنگام ریشه در درختان جوان تر، با بروز ضرر و زیان هنگفت برای باغداران و آسیب های شدید زیست محیطی برای جنگل و مراتع ملی، همراه است. در نتیجه در این مقاله به بررسی علل پوسیدگی ریشه درختان، راه های شناسایی پوسیدگی ریشه درختان، راه های پیشگیری از پوسیدگی ریشه درختان و عوامل تقویت کننده ی ریشه ی درختان، می پردازیم.}

^{علل مهم ایجاد پوسیدگی در ریشه ی درختان}

^{در اغلب موارد ، علل پوسیدگی ریشه درختان را به عوامل بیماری زای خاکزی ارتباط می دهند. مهم ترین عوامل خاکزی موثر در ایجاد پوسیدگی ریشه درختان، قارچ ها و بیماری های ناشی از آنها است. در این دسته می توان به معرفی دو قارچ مهم تحت عنوان فیتوفترا و رزلینیا پرداخت. قارچ فیتوفترا یکی از گونه های بسیار مخرب ریشه ی درختان میوه، به خصوص درختان گردو، به شمار می رود. کلمه ی فیتوفترا به معنای تخریب گر گیاه است. در تمام نقاط جهان و محیط های دارای رطوبت مناسب و خاک مساعد، امکان رشد و تکثیر این قارچ وجود دارد.}

^{بیماری پوسیدگی ریشه ناشی از قارچ فیتوفترا، می تواند به صورت همزمان در ریشه و طوقه درختان ایجاد شود. متاسفانه شدت بیماری زایی و قدرت تخریب ریشه و طوقه توسط این قارچ بسیار بالا است. بنابراین لازم است از درختان خود نسبت به چنین عامل مخربی محافظت به عمل آورید. متاسفانه تمام گروه های شناخته شده از فایتوفیرا بیماری زا هستند و حدود 70 گونه ی آن بسیار خطرناک است. این قارچ میزبان اختصاصی ندارد. تمام درختان زینتی، غیر زینتی، مثمر و غیر مثمر و درختان جنگلی، می توانند توسط فایتوفیرا مورد حمله قرار گیرند. تنها گونه ی تک میزبانه از این قارچ، p. اینفستانس نام دارد و به صورت اختصاصی به سیب زمینی حمله می کند.}

^{قارچ رزلینا و پوسیدگی ریشه}

^{قارچ رزلینیا یکی دیگر از انواع قارچ های ایجاد کننده ی پوسیدگی ریشه است. این بیماری را تحت عنوان ریشه سفید یا پوسیدگی رزلینیایی هم می شناسند. در اصفهان این بیماری را تحت عنوان خوره می شناسند. این بیماری در زمین هایی که زه آب دارند یا در جنگل هایی که درختان آنها را تراشیده و جایگزین کرده اند، شیوع نسبتا بالایی دارد. در نمای میکروسکوپی، ریسه ی دیواره دار قارچ قابل مشاهده است. در در مجاور هر بند از ریسه می توان یک برجستگی مشاهده کرد که شبیه گلابی است. این قارچ قادر است مدت طولانی در ریشه ی گیاه به صورت نهفته( میسلیوم) باقی بماند و در شرایط مناسب فعال شود.}

^{عواملی همچون رطوبت بالای خاک، دمای حدودا 25 درجه، خاک های غنی از مواد آلی و زه دار، شرایط مساعد جهت رشد و تکثیر این قارچ را فراهم می کنند. تمایل عجیب این قارچ برای پوسیدگی ریشه درختان جوان باعث ایجاد آسیب های بسیار زیادی به درختان می شود. تماس بین ریشه های آلوده یا انتقال قطعات پوسیده توسط جریان آب می تواند باعث انتشار بیماری در بین درختان مجاور شود}

راه های شناسایی

^{به طور کلی علائم پوسیدگی ریشه، در بخش های هوایی گیاه نمود پیدا می کند. درختانی که دچار پوسیدگی ریشه شده اند، دارای برگ های رنگ پریده و پژمرده هستند. فرایند رشد در درختان بیمار کند شده و شاخسار های جدید روی آنها تشکیل نمی شود. در رابطه با درختان مثمر ثمر، با دیدن میوه های کوچک و چروکیده می توان به پوسیدگی ریشه درخت شک کرد. درختانی که دچار پوسیدگی ریشه شده باشند قبل از سایر درختان خزان می کنند. ریزش برگ و زرد شدن برگ ها در این درختان زودتر و سریع تر از سایر درختان آغاز خواهد شد؛ در واقع از اصطلاح “خزان کردن زودرس” برای این درختان استفاده می شود.}

^{بررسی انجام شده روی ریشه های درختان مبتلا به پوسیدگی ریشه نشان داده است که در ابتدای بیماری، ریشه های کوچکتر درگیر می شوند. پوسیدگی ریشه درخت باعث می شود تا این ریشه های بیمار نسبت به حالت عادی، کوچکتر شوند. عفونت و پوسیدگی ریشه ی درختان به تدریج در سایر ریشه های بزرگتر و بافت های مجاور نفوذ کرده و گسترش پیدا می کند.}

^{در فصل زمستان یا شرایطی که برای رشد عامل ایجاد پوسیدگی ریشه مناسب نیست، می توان نشانه های حضور عامل را بررسی کرد. به عنوان مثال، وجود میسلیوم های متعدد روی ریشه ی درختان نشانه ی وجود قارچ است. در نهایت درختان مبتلا به پوسیدگی ریشه خشک می شوند و از بین می روند. در صورتی که درخت خشک شده را بررسی کنید، شاهد یک کپک خاکستری مایل به سفید در ریشه ی آن خواهید بود. متاسفانه این توده ی کپک از هزاران رشته ی قارچ تشکیل شده که قابلیت رشد و سرایت به درختان مجاور را دارند.}

^{یکی دیگر از نشانه های پوسیدگی ریشه درخت، سست شدن درخت در محل است. درختان و به خصوص نهال های جوان مبتلا به پوسیدگی ریشه در محل خود لق هستند. این درختان با کوچکترین فشار یا حرکت از جای خود کنده می شوند. علت این امر نیز از بین رفتن ریشه ی درخت است.}

راه های پیشگیری

^{آشنایی با راه های پیشگیری از پوسیدگی ریشه ، یکی از اقدامات مهم قبل از شروع باغداری است. وقتی شما عامل ایجاد کننده ی بیماری و راه پیشگیری از آن را بشناسید، به راحتی قادر به حفاظت از محصولات خود در برابر آن خواهید بود. به منظور پیشگیری از ابتلا به بیماری های پوسیدگی ریشه درختان می توان اقدامات زیر را انجام داد:}

^{1.در باغ های احداث شده باید رطوبت و زه آب زمین را کنترل کرد. همانگونه که پیشتر ذکر شد، یکی از شرایط مساعد جهت رشد انواع قارچ های مخرب ریشه، رطوبت و زه آب در خاک است. با ایجاد مسیر مناسب جهت تهویه ی خاک و کنترل رطوبت آن می توان از بروز بیماری های ریشه و پوسیدگی آنها پیشگیری کرد.}

^{2.درخت های پیوندی  نسبت به سایر درخت ها دارای حساسیت بیشتری نسبت به عوامل بیماری زا هستند. بنابراین برای حفاظت از آنها می توان از پایه های متحمل استفاده کرد.}

^{3.کاهش میزان اشباع خاک و به حداقل رساندن آن در مجاورت ریشه یکی دیگر از اقدامات موثر در پیشگیری از پوسیدگی ریشه درختان به شمار می رود.}

^{4.استفاده از سموم قارچ کش برای کنترل و کاهش جمعیت قارچ های بیماری زا، می تواند در کنترل بیماری نقش موثری داشته باشد. موادی همچون فوزتیل آلومینیوم قادرند قارچ را از بین برده و درخت بیمار را درمان کنند. اما باید در نظر داشته باشید تنها در صورت ایجاد بیماری در یک درخت می توانید از این سم استفاده کنید. در ابتدا سه بار در بهار به فاصله ی یک ماه و سپس یک بار در پاییز، از این سم کنید.}

^{5.استفاده از تشتک و پشته های کم ارتفاع در اطراف درختان یکی دیگر از راه های پیشگیری است. این تشک یا پشته ها باعث جلوگیری از تماس مستقیم آب با طوقه و تنه ی درختان می شوند. در نتیجه ی استفاده از این موارد، میزان ابتلای درختان به قارچ کاهش پیدا می کند.}

^{6.در انتها باید درختان بیمار را به طریقی از سایر درختان جدا کنیم تا مانع ابتلای آنها شویم. برای این منظور می توان ریشه و بخش های عفونی درخت بیمار را توسط تراشیدن جدا کرد. سپس بخش های تراشیده شده را با محلول هایی همچون تالک یا فوزتیل آلومینیوم بپوشانیم. این امر علاوه بر کاهش روند بیماری در درختان، مانع از انتقال آن به درختان سالم می شود.}

عوامل تقویت کننده ی ریشه درختان

^{برای تقویت و پیشگیری از پوسیدگی ریشه درخت می توان از اقدامات خاصی استفاده کرد. یکی از راه های تقویت ریشه درختان استفاده از کود کمپوست است. این کود دارای مواد مغذی غنی شده و موثر جهت تقویت ریشه ی گیاهان است. در ادامه می توان از کود های طبیعی که شامل شاخه و برگ های خود درخت است نیز به عنوان کود استفاده کرد. انواع دیگر کودها شامل کود مایع است. این کود نیز می تواند برای تقویت ریشه درختان و افزایش مقاومت آن در برابر عوامل بیماری زا مورد استفاده قرار داده شود.}

^{بهترین روش آبیاری درختان}

^{برای انتخاب بهترین روش آبیاری درختان باید با عوامل موثر در انتخاب یک “روش موثر آبیاری” آشنایی داشته باشید. یکی از مهمترین چالش های پیش روی افراد شاغل در زمینه ی باغداری و پرورش درختان زینتی، انتخاب روش آبیاری مناسب برای درختان می باشد. با انتخاب یک روش صحیح شما قادر هستید تا سلامت درختان خود را حفظ کنید. همچنین پیشگیری از بروز انواع تنش در درختان میوه یا زینتی با انتخاب بهترین روش آبیاری درختان امکان پذیر است. در گذشته و حتی در برخی موارد امروزی، آبیاری بیش از حد درختان در دستور کار باغبانان قرار داده می شد. این انتخاب بر پایه ی این تصور اشتباه که افزایش آبیاری باعث افزایش بازدهی می شود، انجام می گرفت. در واقع میزان آب مورد نیاز برای هر درخت متفاوت است و افزایش میزان آبیاری، تاثیری در افزایش بهره وری درختان ندارد.}

^{روش های آبیاری درختان در سال های اخیر به صورت جدی و کاملا علمی مورد بررسی قرار گرفته است. این امر نشان دهنده ی اهمیت آبیاری صحیح درختان و حفظ منابع آبی می باشد. با توجه به افزایش دمای زمین و کاهش میزان ذخایر آبی، انتخاب بهترین روش آبیاری درختان علاوه بر حفظ سلامت آنها، نقش بسزایی در حفظ منابع آبی و کاهش مصرف آب دارد. پس از گذشت سال های متمادی و گسترش اطلاعات بشر در زمینه ی آبیاری درختان و روش های بهینه ی آن، روش های سنتی آبیاری درختان از رده خارج شده است.}

^{در گذشته متاسفانه درختان در شرایط غرقابی قرار گرفته و دچار آسیب می شدند. اما امروزه با استفاده از تکنولوژ های جدید وارد شده در زمینه ی باغداری و کشاورزی، این مشکلات دیگر دامنگیر افراد نمی شود. در ادامه به معرفی بهترین روش آبیاری درختان و روش های مناسب برای آبیاری انواع درختان میوه و زینتی می پردازیم. همچنین پاسخ به پرسش هایی همچون معیارهای انتخاب روش آبیاری مناسب، زمان آبیاری و میزان آن برای درختان مختلف، پاسخ خواهیم داد.}

^{معیارهای انتخاب روش آبیاری مناسب برای درختان مختلف}

^{به طور کلی برای انتخاب روش آبیاری درختان باید به برخی نکات توجه کرد. متاسفانه نمی توان از یک برنامه ی قطعی برای آبیاری تمام درختان استفاده کرد. هر درخت بر اساس سن، نوع درخت، محیطی که در آن پرورش داده می شود، شرایط و بافت خاک منطقه، توانایی درخت در مقابله با تنش های خشکی و خشکسالی، میزان رطوبت هوا و شرایط خاک از نظر مواد مغذی و رطوبت، به یک روش متفاوت برای آبیاری نیاز دارد. بنابراین بر اساس عوامل ذکر شده باید بهترین روش آبیاری درختان را انتخاب کرد. در این بین بنظر می رسد نوع درخت، نقش مهمتری در انتخاب روش آبیاری ایفا می کند. اهمیت این امر به گونه ای است که روش آبیاری درختان میوه با درختان زینتی و همچنین انواع دیگر درختان تفاوت های واضحی دارد.}

بهترین روش آبیاری برای درختان میوه

^{درختان میوه نسبت به سایر درختان حساسیت بیشتری نسبت به نحوه ی آبیاری، زمان و میزان آبیاری دارند. استفاده ی نامناسب از آب شیرین برای آبیاری درختان میوه می تواند عامل اصلی ایجاد آسیب و بیماری در درختان باشد. این عامل به دلیل تماس آب شیرین با طوق و تنه ی درخت رخ می دهد. انواع بیماری های قارچی در اثر تماس آب شیرین به نواحی ذکر شده رخ می دهد و باعث بیمار شدن درخت میوه خواهد شد. بنابراین، برای انتخاب بهترین روش آبیاری درختان میوه باید ابتدا تعدادی تشتک و جوی آب در اطراف درخت ایجاد شود.}

^{ایجاد این تشتک و جوی های کوچک می تواند یک مسیر مناسب برای انتقال آب ایجاد کند و از تماس آب با تنه یا طوق درخت جلوگیری کند. برای انتخاب زمان مناسب جهت آبیاری درختان می توان از بررسی خاک اطراف درخت استفاده کرد. پس از بررسی عمق حدود 30 سانتی متری از خاک، می توان جهت زمان آبیاری مناسب تصمیم گیری کرد. در صورتی که خاک در عمق ذکر شده فاقد رطوبت باشد و در واقع خشک شده باشد، می توانید درخت خود را آبیاری کنید}

بهترین روش ابیاری درختان بر اساس سن

^{سن درخت می تواند به عنوان یکی از عوامل موثر در انتخاب بهترین روش آبیاری درختان نقش بسزایی داشته باشد. به طور کلی درختان جوان به مراقبت بیشتری احتیاج دارند. وقتی نهال شما یک تا دو ساله است، این مراقبت و حساسیت به نسبت بیشتر خواهد بود. در مقالات بسیار زیادی، حساسیت نهال های جوان از جنبه ی تغذیه، آبیاری و پیشگیری از بروز بیماری مورد بررسی قرار گرفته است. در این بین، روش آبیاری این درختان جوان از همه مهم تر است. یک نهال جوان در ابتدا انرژی مصرفی خود را برای تقویت ریشه مورد استفاده قرار می دهد و ریشه های خود را گسترش می دهد. بنابراین تامین آب کافی با استفاده از یک روش آبیاری مناسب می تواند نقش موثری در پیشبرد پروسه ی رشد و گسترش ریشه درخت ایفا کند.}

^{میزان آبیاری نهال های جوان در مناطق سردسیری و گرمسیری، تفاوت هایی دارد. در مناطق سردسیری  و در روزهای اول کاشت نهال، روش آبیاری درختان به صورت دو بار در روز، اتخاذ می شود. پس از گذشت دو هفته، میزان آبیاری به صورت یکبار در هفته تنظیم می شود. البته لازم به ذکر است که برخی درختان جوان همچون نهال مرکبات، به آبیاری بیشتری احتیاج دارند. اگر در مناطق گرمسیری و یا دارای خشکسالی زندگی می کنید، بهتر است از درختان مقاوم تری استفاده کنید. این درختان نسبت به انتخاب بهترین روش آبیاری حساسیت کمتری دارند. همچنین وجود مقاومت بالا نسبت به گرما و تحمل خشکی در این درختان باعث صرفه جویی در مصرف آب و امکان استفاده از روش های آبیاری قطره ای برای آنها می شود.}

روش های آبیاری مناسب درختان زینتی

^{در گذشته از روش های آبیاری سنتی همچون “آبیاری سطحی” استفاده می شد. این روش به سه صورت کرتی، آبیاری نواری و آبیاری جویچه ای، انجام می شد. علت استفاده ی گسترده از این روش، نیاز کمتر به انرژی، هزینه ی ناچیز و عدم نیاز به استفاده از وسایل یا تکنولوژی های پیچیده بود. کم کم و با پیشرفت تکنولوژی های وارد شده در صنعت کشاورزی و باغداری، این روش های سنتی با متدهای جدید جایگزین شده اند. متاسفانه روش های قدیمی تر با مصرف بیش از حد آب همراه بودند؛ لذا اهمیت استفاده از روش های نوین آبیاری درختان بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.}

^{مهم ترین رکن در نگهداری درختان زینتی، انتخاب روش آبیاری مناسب برای آنها است. به طور کلی بر اساس شرایط مختلف همچون نوع خاک، محیط، رطوبت هوا و غیره، مدت آبیاری درختان زینتی در بازه ی 5 تا 15 روز تعریف می شود. برای درختان زینتی، باید آبیاری را تا نفوذ آب به عمق حداقل 25 سانتی متری ادامه داد. در یک قاعده ی کلی می توان بیان کرد که حجم آبیاری درختان مسن بیشتر است و در عوض، تعداد دفعات آبیاری برای درختان جوان بیشتر است.}

^{بهترین روش آبیاری درختان باید به گونه ای باشد که حجم کافی آب با سرعت مناسب به درختان برسد. سرعت زیاد آب باعث از شسته شدن خاک شده و ارزش غذایی آن را به شدت کاهش می دهد. همچنین استفاده از حجم های بالای آب می تواند در نقش یک عامل تنش زا، باعث تخریب و ایجاد بیماری در درختان شود. برای درختان زینتی که در محیط های بخصوص تحت مراقبت قرار دارند، استفاده از آبیاری قطره ای بهترین روش است. پس از انتقال درخت به محیط اصلی آن، می توان بر اساس سن و موقعیت خاک و هوا، برای آبیاری تصمیم گیری کرد.}

معرفی انواع روش های نوین ابیاری درختان مختلف

^{انتخاب بهترین روش آبیاری درختان بر اساس ویژگی های ذکر شده انجام می گیرد؛ اما این امر برای انتخاب بهترین روش کافی نیست. شما می توانید از طریق آشنایی با انواع روش های آبیاری درختان، تصمیم گیری بهتری داشته باشید. روش های مختلف آبیاری درختان شامل: آبیاری سطحی، روش های آبیاری تحت فشار و آبیاری بارانی، می باشد.}

^{روش آبیاری تحت فشار را تحت عنوان آبیاری نوین نیز می شناسیم. این روش ها به دو دسته ی کلی تقسیم می شوند که شامل آبیاری قطره ای و بارانی است. به نظر می رسد انتخاب آبیاری قطره ای نسبت به بارانی بهتر است. علت این امر این است که در آبیاری قطره ای تنها محیط اطراف درخت خیس شده و از اسراف آب جلوگیری به عمل می آید. همچنین در روش آبیاری بارانی، احتمال انتشار و انتقال بیماری بین درختان بیشتر از روش قطره ای است. به طور کلی در استفاده از روش های آبیاری تحت فشار، راندمان آبیاری بالا رفته و می توان به راحتی زمین های ناهموار را نیز آبیاری کرد.}

^{در روش آبیاری بارانی درختان، از پمپ و لوله های اصلی و جانبی استفاده می شود. در این روش با جابجایی آبپاش ها، آبیاری کامل مساحت مورد نظر انجام می گیرد. برخی از این سیستم ها به صورت دستی تنظیم می شوند، یعنی جابجایی مسیر آبپاش ها توسط کارگر انجام می گیرد. در انواع مکانیزه ی آن، سیستم ها با استفاده از انرژی الکتریکی جابجا شده و تمام زمین مورد نظر را آبیاری می کنند.}

^{خاک پیت ماس}

^{خاک پیتماس در واقع اشاره به انبوه خشک شده ی خزه ی peat moss دارد. این خزه بیشتر در مناطق نیمکره ی شمالی و در شرایطی که سایر گیاهان قادر به رشد و تکثیر نمی باشند، دیده می شود. پس از جمع آوری گیاه مرده ی peat moss، آن را خشک می کنند. پس از خشک شدن کامل گیاهان جمع آوری شده، یک ماده ی پودر مانند به دست می آید که همان خاک مورد نظر می باشد. ظرفیت آبگیری بالا و امکان جذب بیشتر مواد مغذی توسط خاک تهیه شده از خزه ی پیتماس، باعث شده است تا در باغبانی و انواع گلدان های خانگی، از آن استفاده شود.}

ویژگی های مخصوص خاک تهیه شده از خزه ی پیت ماس

^{خاک تهیه شده از خزه ی peat moss  قادر است تا بیست برابر وزن خود، آب جذب نماید. این عامل یکی از مهم ترین ویژگی های خاک خزه ی پیتماس است؛ زیرا در این صورت امکان حفظ رطوبت بیشتر در خاک، امکان پذیر خواهد بود. همچنین پی اچ خاک خزه ی پیت ماس حدود 3.5 الی 4.5 می باشد؛ در نتیجه انتخاب بسیار مناسبی برای انواع گیاهان اسید دوست به شمار می رود. خاک های پیت ماس دارای رنگ های سفید( قهوه ای روشن) و سیاه( قهوه ای تیره) هستند. برخی از باغبان ها معتقدند که هر یک از انواع پیتماس را برای گیاهان بخصوصی باید مورد استفاده قرار داد. پیت ماس ها به علت رطوبت بالایی که دارند محل مناسبی برای رشد انواع قارچ و تخم گذاری حشرات به شمار می روند؛ لذا در هنگام استفاده از آنها باید به این موارد توجه خاصی داشت.}

بهترین خاک پیتماس

^{برای انتخاب بهترین خاک peat moss باید به نکات مهمی توجه داشته باشید؛ این مهم به این معنی است که بهترین خاک پیتماس برای شما بر اساس نوع گیاه مورد نظر، متفاوت است. در برخی از انواع خاک peat moss از مواد افزودنی مانند کلسیم و نیترات پتاسیم استفاده می شود. لذا هنگام استفاده از آن باید مراقب باشید که مواد ذکر شده با گیاه شما سازگاری لازم را داشته باشند. میزان مواد ترکیب شده در پیتماس نهایی و قطر هر یک از ذرات تشکیل دهنده ی پیت ماس نیز، از دیگر عوامل موثر در انتخاب بهترین خاک پیت ماس به شمار می روند.}

مزایا و معایب استفاده از خاک تهیه شده از خزه ی پیت ماس

^{در استفاده از خاک peat moss معایب و مزایای مشخصی مطرح شده است. برخی از ویژگی های خاک پیتماس همچون پی اچ نسبتا اسیدی در برخی موارد به عنوان مزیت و در موارد دیگر به عنوان عیب در نظر گرفته می شود. به طور کلی مزایای استفاده از پیتماس شامل موارد زیر می باشد:}

• ^{داشتن پی اچ اسیدی برای گیاهان اسید دوست}
• ^{بهبود و تقویت کمپوست مورد استفاده}
• ^{افزایش دریافت مواد مغذی توسط ریشه ی گیاهان( CEC)}
• ^{ارگانیک بودن}
• ^{امکان استفاده در خاک گلدان ها}
• ^{حفظ رطوبت خاک مورد نظر}
• ^{افزایش میزان ماده ی آلی در خاک و بهبود تخلخل خاک.}

^{اما معایب این ماده ی طبیعی شامل موارد زیر است:}

• ^{پی اچ اسیدی خاک پیت ماس}
• ^{قیمت  نسبتا بالا}
• ^{کمبود مواد غذایی در برخی انواع پیت ماس دارای خزه ی اسفاگنوم}

نکات مهم در استفاده از خاک های پیت ماس

^{در استفاده از خاک پیتماس باید به ویژگی های گیاه مورد نظر و همچنین نوع پیت ماس مورد استفاده توجه کنید. برخی از گیاهان قابلیت رشد در خاک های پیت ماس را ندارند؛ این گیاهان شامل: درخت زغال اخته، شاه توت، تمشک، سیر، شقایق، زنجبیل، پیچک بوستون و سوسن یک روزه می باشند. در عوض برخی از گیاهان از قدرت رشد بالایی در خاک peat moss برخوردار هستند؛ به عنوان مثال می توان موارد: تره فرنگی، رزماری، گل ادریس، ریحان، مرزنجوش، بادرنجبویه، کاهو، نعنا، آزالیا، نخود فرنگی، کدو و پونه کوهی را نام برد.}

^{برخی نکات دیگر همچون سن خاک پیتماس( مدت زمانی که از تشکیل خاک peat moss گذشته است)، مقدار فشردگی و تخلخل آن، مقدار ساختار های گیاهی موجود در خاک، چگونگی برداشت و استخراج پیتماس از محل و لایه ای که پیت ماس را از آن برداشت کرده اند، در استفاده از آن اهمیت دارد. لازم به ذکر است که هرچه پیت مورد نظر را از لایه های سطحی تر برداشت کرده باشند، میزان ارزش ارگانیک و مواد مغذی آن کمتر است و در عوض رطوبت بسیار بیشتری دارد؛ این امر به این معناست که احتمال حضور قارچ و تخم حشرات در لایه های سطحی بیشتر خواهد بود. در عوض اگر پیتماس را از لایه های عمقی تر برداشت کرده باشند، میزان مواد مغذی و تخلخل بیشتر و در مقابل، رطوبت کمتری دارد.}

قیمت خاک پیتماس

^{قیمت خاک پیتماس بر اساس اندازه و کیفیت آن متفاوت است. در اغلب موارد از واحد “لیتر” برای خرید و فروش پیتماس استفاده می شود. هر لیتر از خاک تهیه شده از پیت ماس حدود 340 گرم وزن دارد و اغلب بسته بندی های موجود در بازار به صورت 70، 80، 200 و 300 لیتری در دسترس مشتریان قرار داده می شوند. البته برخی شرکت های تولید کننده ی پیت ماس با تهیه ی خاک های دارای کیفیت بسیار بالاتر نسبت به رقبا، توانسته اند ارزش نهایی محصولات خود را بالاتر ببرند. کشورهایی همچون نروژ، لتونی و آلمان، در صدر جدول تولید کنندگان پیت ماس قرار دارند. مارک های معتبری همچون: پیت ماس نورد اگری، پیت ماس ککیلا، پیت ماس فری پیت، پیت ماس شرکت هلیوفلور در بازارهای داخلی عرضه می شوند.}